Głównym celem projektu było zwiększenie szans na zatrudnienie wśród osób skazanych. Projekt miał na celu doprowadzić do zdobycia nowych umiejętności i nowych kwalifikacji przez skazanych w trakcie odbywania kary w Z K w Wołowie, wzrostu motywacji do podjęcia pracy i akceptacji ze strony rodziny. Z drugiej strony partnerem tych przemian musiało być społeczeństwo, dlatego ważnymi celami projektu stały się też wzrost akceptacji społecznej wobec metod resocjalizacyjnych opartych na pracy, a także uczestnictwo zakładów karnych w tworzeniu lokalnego rynku pracy.
Działania projektowe prowadzone na terenie Dolnego Śląska - w okresie od listopada 2007 r. do maja 2008 r. – obejmowały: skazanych odbywających karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w Wołowie, funkcjonariuszy Służby Więziennej z Dolnego Śląska oraz rolników z Doliny Baryczy.
Skazani
Praca, nie tylko w więzieniu, daje człowiekowi poczucie godności, przydatności i uczestnictwa. Dyskryminacja i nierówności na rynku pracy wobec osób skazanych są częstym zjawiskiem. Z potrzeby przeciwdziałania temu zjawisku powstał pomysł działań, które mogły by tę sytuację zmienić. Przeprowadzone w Zakładzie Karnym w Wołowie badania wykazały, że 66 proc. więźniów jest bardzo zainteresowanych zdobywaniem wiedzy, ponieważ sami skazani brak zatrudnienia odbierają jako dolegliwość.
Skazanych do udziału w projekcie rekrutowano przede wszystkim spośród odbywających kary w ZK w Wołowie. Przygotowano dla nich kompleksowy program zawierający: 24 rodzaje szkoleń zawodowych - pogrupowanych w 4 bloki tematyczne (budowlane i obróbki metali, rolno - środowiskowe, spożywczy oraz rękodzieła); szkolenia językowe; z podstaw przedsiębiorczości oraz warsztaty z zakresu (re)integracji na otwartym rynku pracy. Dla większości z nich uczestnictwo w projekcie było szansą na zdobycie kwalifikacji i pierwszego doświadczenia zawodowego. Narzędziem usprawniającym zarządzanie systemem szkoleń (w sumie zrealizowano ok. 100), była opracowana i wdrożona szkoleniowa baza danych.
Zajęcia wywarły duży wpływ na skazanych, o czym świadczą wyniki badań przeprowadzone przed rozpoczęciem działań projektowych i po ich zakończeniu. Po ukończeniu kursów zawodowych widać było podniesienie samooceny skazanych jako pracowników, ale także aktywizację zawodową i intelektualną, zwiększenie motywacji do dostosowywania się do zmieniających się warunków rynku pracy, pobudzenie potrzeby podnoszenia kwalifikacji. Oprócz wiedzy skazani zdobyli umiejętności oraz certyfikaty ukończenia kursów zawodowych. O znaczeniu certyfikatu mówi właściciel firmy w Wołowie, który zatrudnił uczestnika projektu: - zbyt krótki czas by mówić o pełnym sprawdzeniu umiejętności [zatrudnionego], jednakże [certyfikaty], miały decydujący wpływ na przyjęcie [do pracy] - oraz jeden z uczestników projektu: - uczestniczymy w jednym wielkim laboratorium, tak to nazywamy, właściwie sam program Czarna Owca to jedno wielkie laboratorium i skusiliśmy się żeby w takim programie uczestniczyć. Po skończeniu kursu dostaliśmy zaświadczenie, co też nie jest bez znaczenia, bo w przyszłości ktokolwiek by nie zakładał własnej pasieki może się posiłkować takim dokumentem. Jest to dokument, który świadczy o tym, że coś potrafimy zrobić”.
Ogółem działaniami projektu objęto ponad 650 skazanych, z tego absolwentami co najmniej jednego kursu było 607 osób. Ponad 300 z nich już opuściło zakład karny. Na podstawie raportu z I fazy monitoringu znane są losy 153 osób, 79 osób (ok.30 proc.) pracuje za granicą.
Z myślą o osobach opuszczających zakłady karne, nie tylko tych uczestniczących w projekcie „Czarna Owca”, utworzono Centrum Doradztwa Prawno-Finansowego w Wołowie. Centrum wspiera byłych skazanych w znalezieniu zatrudnienia oraz dostosowaniu się do warunków po zwolnieniu. Tworzy platformę współpracy pracodawca – były skazany. W tym celu nawiązano kontakt z pracodawcami reprezentującymi branże, w których szkolono beneficjentów. Stworzono też bazę osób opuszczających zakład karny, którzy pragną podjąć zatrudnienie. CDPF pomaga rozwiązywać problemy o charakterze formalno-prawnym związanym z podjęciem zatrudnienia, zarejestrować własna działalność, sporządzić biznes plan. Do Centrum można zgłosić się osobiście, za pośrednictwem infolinii lub korespondencyjnie. Dyżury w nim prowadzili Senator prof. Leon Kieres oraz Poseł Marek Skorupa. Pan Jacek W. - beneficjent „Czarnej Owcy”, obecnie ślusarz skorzystał z usług Centrum - samo zainteresowanie Centrum moją osobą wprawiło mnie w takie coś, że miałem motywację żeby rzeczywiście zmienić swoje życie, żeby rzeczywiście iść do przodu i żeby iść szukać tej pracy …\ ukończyłem kurs ślusarza i na tym stanowisku teraz pracuję. W końcu więc było mi to przydatne. Ukończyłem tak samo integrację i reintegrację na rynku pracy – to mi pozwoliło poruszać się w ogóle po tym wszystkim, wiedziałem jak się mam zachować przed szefem, o czym mam z nim rozmawiać przede wszystkim…”
Podstawowym problemem beneficjentów odbywających karę pozbawienia wolności jest bierność, brak aktywności. Motywowanie osadzonych stało się jednym z istotniejszych działań w projekcie. Beneficjentów motywowano m.in. poprzez wypłatę dodatków szkoleniowych. Kolejnym sposobem była aktywizacja poprzez sport - zorganizowano spartakiadę pod hasłem „Skazani na aktywność”. Sport okazał się doskonałym sposobem na systematyczne mobilizowanie beneficjentów do aktywności - nie tylko fizycznej. Zawody sportowe, w których skazani rywalizowali m.in. z reprezentacjami złożonymi z przedstawicieli samorządów lokalnych, reprezentacjami szkół ponadpodstawowych, pracownikami Zakładu Karnego przyczyniały się również do integracji ze środowiskiem lokalnym.
Zorganizowano także spotkania z rodzinami. Dla wielu osadzonych spotkania przygotowanie w ramach projektu „Czarna Owca” stanowiły okazję do umocnienia więzi rodzinnych i spotkania z dziećmi. „Czarna Owca” umożliwiała też kontakty ze społecznością lokalną, np. podczas spotkań, wyjazdów czy pielgrzymek, w których uczestniczyli skazani.
Od grudnia 2006 r. działa telewizja więzienna TV Więzienna 6, stworzona przez skazanych i dla skazanych. Powstała ona w trakcie realizacji kursu montera systemów elektroakustycznych. Następnie, także dzięki projektowi, telewizję doposażono. Skazani wzięli udział w warsztatach prowadzonych przez dziennikarza H. Wronę. Telewizja prezentuje programy zrealizowane przez własnych redaktorów, korzysta również z zewnętrznych programów edukacyjnych.
Funkcjonariusze SW
Beneficjentami projektu byli także funkcjonariusze SW z okręgu dolnośląskiego (ok. 300 osób). Uczestniczyli oni w szkoleniu pedagogicznym przysposabiającym skazanych do nauki zawodu, w warsztatach przygotowujących do pracy ze skazanymi pod kątem reintegracji skazanych na rynku pracy, kursach językowych, komputerowych, prawa jazdy na pojazdach ochronnych, warsztatach metodologicznych (3 cykle) z zakresu zarządzania projektami finansowanymi ze środków UE (uwzględniając wymogi POKL). W tych ostatnich warsztatach uczestniczyli tzw. animatorzy projektów - osoby w jednostkach penitencjarnych zajmujące się problematyką pozyskiwania środków z funduszy UE.
Uczestnictwo w projekcie funkcjonariuszy pozwoliło na zwiększenie potencjału kadry kształcącej, zwiększenie kwalifikacji, dyspozycyjności oraz pełnego wykorzystania umiejętności.
Rolnicy z Doliny Baryczy
Ziemia wołowska to teren o charakterze rolniczo-leśnym. Rolnictwo ma znaczny wpływ na zachowanie wartości przyrodniczych regionu. Z myślą o pomocy rolnikom deklarującym chęć gospodarowania zgodnie z zasadami zrównoważonego rozwoju lub przystępującym do programów rolno-środowiskowych utworzono, m.in. dzięki projektowi -Rolnicze Centrum Edukacyjnego. Wsparciem RCE objęto 80 rolników, którzy uczestniczyli m.in. w szkoleniu z zakresu programów rolnośrodowiskowych
RCE działa także rzecz angażowania i integracji lokalnej społeczności. a zwłaszcza rolników w działania na rzecz zachowania bioróżnorodności i wspieranie ekstensywnego rolnictwa.
Partnerzy projektu
Polskie Towarzystwo Przyjaciół Przyrody "pro Natura" - pomysłodawca - realizuje od lat duże ogólnokrajowe projekty z zakresu ochrony przyrody, ukierunkowane na otwarte tereny rolnicze, wypracowując metody współpracy pomiędzy przyrodnikami, służbami więziennymi oraz skazanymi w celu ochrony wartości przyrodniczych okolic Zakładu Karnego Wołów.
Zakład Karny w Wołowie jest jednym z większych w kraju, obok zadań penitencjarnych pełni także zadania prospołeczne - skazani pracują na rzecz szpitali, parafii i szkół. Wspólnie z PTPP "pro Natura" ZK zrealizował program resocjalizacji poprzez czynną ochronę przyrody.
Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej (OISW) we Wrocławiu podlega 15 jednostek organizacyjnych Służby Więziennej Dolnego Śląska. IS "Razem" posiada status organizacji pożytku publicznego, swoje cele statutowe realizuje głównie poprzez prowadzenie Zespół Szkół Społecznych w Wołowie.